Rano płaski brzuch, a wieczorem spodnie nie chcą się dopiąć i wyglądasz, jakbyś była w szóstym miesiącu ciąży. Do tego gazy, zaparcia albo biegunki, które nasilają się przed miesiączką. Wiele kobiet z endometriozą słyszy, że to zwykły zespół jelita drażliwego albo stres. Tymczasem endometrioza a jelita to połączenie dużo mocniejsze, niż się wydaje.
Dlaczego endometrioza tak często daje objawy jelitowe
Objawy ze strony jelit to w endometriozie codzienność, a nie wyjątek. W szwedzkim badaniu kobiety z endometriozą miały wyraźnie silniejsze wzdęcia, gazy, bóle brzucha, zaparcia i uczucie niepełnego wypróżnienia niż kobiety bez tej choroby (Ek i wsp., 2015). Analiza wielu badań pokazała też, że zespół jelita drażliwego rozpoznaje się u kobiet z endometriozą mniej więcej trzy razy częściej (Nabi i wsp., 2022).
Endometrioza a jelita łączą się na kilka sposobów, które często działają razem. Pierwsza to prostaglandyny, czyli substancje, które w czasie miesiączki kurczą macicę, ale pobudzają też mięśnie jelit. Stąd biegunki i skurcze w dniach okresu. Druga to same ogniska endometriozy i zrosty. Mogą one ograniczać ruchomość jelit, a jeśli ognisko leży na jelicie, objawy bywają bardzo nasilone. Trzecia to stan zapalny i zaburzona równowaga bakterii jelitowych, czyli mikrobioty. Czwarta to stres i przewlekły ból, które przez połączenie jelit z mózgiem zmieniają pracę całego przewodu pokarmowego.
Wzdęty brzuch w endometriozie: skąd się bierze
Wzdęcie, które wiele kobiet nazywa po angielsku endo belly, ma kilka źródeł. Część to gazy powstające, gdy bakterie fermentują resztki jedzenia. Część to obrzęk i stan zapalny w miednicy, który nasila się w rytmie cyklu. Część to napięcie mięśni brzucha i dna miednicy, które pojawia się jako reakcja ochronna na ból. Dlatego wzdęcie bywa najgorsze przed miesiączką i w jej trakcie, a słabnie w innych fazach cyklu. Jeśli jednak brzuch puchnie codziennie po posiłkach, niezależnie od cyklu, warto poszukać przyczyny w samych jelitach, a jedną z najczęstszych jest SIBO.
Czym jest SIBO i IMO
SIBO to przerost bakterii w jelicie cienkim. W zdrowym jelicie cienkim bakterii jest niewiele, większość mieszka w jelicie grubym. Gdy bakterie namnażają się tam, gdzie nie powinny, fermentują jedzenie zbyt wcześnie i produkują gazy. To one dają wzdęcia, bóle brzucha, odbijanie, biegunki lub zaparcia, a często także zmęczenie i mgłę w głowie. SIBO zaburza też wchłanianie składników, dlatego może prowadzić do niedoborów żelaza, witaminy B12 czy witaminy D.
Wyróżnia się kilka rodzajów przerostu, w zależności od gazu, który dominuje. W przeroście wodorowym częstsze są biegunki. W przeroście metanowym, który dziś nazywa się IMO, winne są nie bakterie, tylko archeony. Metan spowalnia pracę jelit, dlatego IMO kojarzy się przede wszystkim z zaparciami. Bywa też przerost siarkowodorowy i przerosty mieszane. To rozróżnienie jest bardzo ważne, bo od rodzaju przerostu zależy sposób leczenia.
Endometrioza i SIBO często idą w parze
W badaniu z 2025 roku test oddechowy w kierunku przerostu był dodatni u prawie 92 procent kobiet z endometriozą, w porównaniu z 83 procentami kobiet bez endometriozy, które również trafiły na test z powodu dolegliwości jelitowych (Halfon i wsp., 2025). U kobiet z endometriozą częściej występowały zaparcia, a przerost metanowy stanowił dużą część wyników. Autorzy sugerują, że jelita warto oceniać u każdej kobiety z endometriozą.
Endometrioza a jelita to związek, który działa w obie strony. Ogniska endometriozy i zrosty mogą utrudniać przesuwanie się treści jelitowej, a to sprzyja zatrzymywaniu bakterii w jelicie cienkim. Specjaliści od SIBO zwracają z kolei uwagę, że u kobiet z przerostem, które mają bolesne miesiączki, ból przy owulacji, bolesne współżycie albo trudności z zajściem w ciążę, warto szukać endometriozy, bo obie choroby często występują razem.
Dlaczego dieta nie zawsze pomaga
Endometrioza a jelita to temat, przy którym jedno pytanie wraca najczęściej. Odstawiły gluten, nabiał, cukier, jedzą zdrowo, a brzuch dalej puchnie. Powodów może być kilka.
Pierwszy to niewłaściwie rozpoznany problem. Wzdęcia mogą wynikać z SIBO, IMO, nietolerancji pokarmowej, zaparć albo z samej endometriozy na jelicie, a każda z tych sytuacji wymaga innego postępowania. Dieta dobrana na ślepo często nie trafia w przyczynę.
Drugi to przyczyna, której nie usunięto. Jeśli przerost utrzymują zrosty, ogniska endometriozy, leki zmniejszające wydzielanie kwasu w żołądku, niedoczynność tarczycy albo przewlekły stres, sama dieta tylko łagodzi objawy, a po jej rozszerzeniu wszystko wraca.
Trzeci to ciągłe podjadanie. W przerwach między posiłkami jelito cienkie uruchamia falę skurczów, która działa jak miotła i wymiata resztki jedzenia oraz bakterie. Ten mechanizm potrzebuje kilku godzin bez jedzenia, dlatego przy SIBO zaleca się przerwy między posiłkami wynoszące około 3,5 do 4 godzin, bez przekąsek.
Czwarty to zbyt długie stosowanie diety eliminacyjnej. Dieta low FODMAP pomaga przy wzdęciach, ale stosowana miesiącami zubaża jelita o pożyteczne bakterie, które działają przeciwzapalnie. Ma być etapem przejściowym, a nie stylem życia.
Piąty to cykl. Część objawów jelitowych w endometriozie zależy od hormonów i prostaglandyn, więc nasila się przed miesiączką, nawet przy idealnej diecie. Dlatego tak ważny jest dzienniczek, w którym zapisujesz objawy razem z dniem cyklu.
Jak sprawdzić, czy to SIBO
Podstawowym badaniem jest test oddechowy wodorowo-metanowy z laktulozą. Przez około trzy godziny co kilkanaście minut dmuchasz do specjalnego urządzenia, które mierzy poziom gazów w wydychanym powietrzu. Ważne, żeby test mierzył zarówno wodór, jak i metan, bo sam test wodorowy może przeoczyć przerost metanowy. Przed badaniem trzeba się odpowiednio przygotować: odstawić na jakiś czas antybiotyki, probiotyki i zioła o działaniu przeciwbakteryjnym, a dzień wcześniej stosować prostą, lekkostrawną dietę. Wynik zawsze interpretuje się razem z objawami.
Niektóre objawy wymagają szybkiej wizyty u lekarza, a nie diagnostyki SIBO. Należą do nich krew w stolcu, niezamierzona utrata masy ciała, gorączka, niedokrwistość, nocne biegunki i nowe dolegliwości jelitowe po 50. roku życia.
Naturalne wsparcie jelit w endometriozie
Dieta
Przy wyraźnych wzdęciach dobrze sprawdza się dieta low FODMAP, która czasowo ogranicza szybko fermentujące węglowodany. Przegląd badań z 2026 roku pokazał, że może ona zmniejszać objawy jelitowe u kobiet z endometriozą (Watrowski i wsp., 2026). Pierwsza faza trwa zwykle od 2 do 6 tygodni, a potem produkty wprowadza się z powrotem, jeden po drugim, żeby sprawdzić, co naprawdę szkodzi. Docelowo dieta ma być jak najszersza i opierać się na zasadach diety przeciwzapalnej. Do tego regularne posiłki z przerwami bez podjadania, ostatni posiłek co najmniej dwie godziny przed snem, potrawy gotowane, duszone i pieczone zamiast smażonych oraz dokładne przeżuwanie każdego kęsa.
Zioła
W leczeniu SIBO stosuje się zioła o działaniu przeciwbakteryjnym, na przykład berberynę, olejek z oregano czy wyciąg z czosnku. W badaniu z 2014 roku kuracja ziołowa dała ujemny wynik testu oddechowego u 46 procent pacjentów, a antybiotyk ryfaksymina u 34 procent, przy czym różnica nie była istotna statystycznie (Chedid i wsp., 2014). Zioła są więc realną opcją, ale to silne substancje. Dobór, dawkę i czas kuracji ustala się indywidualnie, zależnie od rodzaju przerostu, i nie łączy się wielu ziół naraz ani ziół z probiotykami w tym samym czasie.
Ruch, oddech i ciepło
Proste nawyki naprawdę pomagają jelitom. Spokojny spacer przez 10 do 15 minut po posiłku przeciwdziała wzdęciom. Oddychanie przeponowe, z dłonią na brzuchu, rozluźnia mięśnie i uspokaja układ nerwowy, który steruje pracą jelit. Ciepły termofor na brzuch albo okolicę krzyżową łagodzi skurcze. Przy wypróżnianiu pomaga mały stołek pod stopy. Umiarkowany ruch jest korzystny, natomiast bardzo intensywne treningi w okresie zaostrzenia mogą objawy nasilać.
Praca z ciałem
Zrosty po operacjach i ogniska endometriozy mogą ograniczać ruchomość narządów w jamie brzusznej. Pomocna bywa wtedy fizjoterapia uroginekologiczna lub osteopatia wisceralna, czyli praca z narządami i bliznami. To dobry uzupełniający krok, zwłaszcza gdy objawy jelitowe wracają mimo diety i leczenia przerostu. O tym, jak ułożyć codzienny jadłospis, przeczytasz w artykule o diecie przeciwzapalnej w endometriozie, a o tym, skąd bierze się ból, w artykule o bólu w endometriozie. Jeśli chcesz sprawdzić, co dzieje się z Twoimi jelitami, możesz umówić się na jedną z konsultacji.
Endometrioza a jelita: najczęstsze pytania
Czy wzdęty brzuch to zawsze endometrioza?
Nie. Wzdęcia mogą mieć wiele przyczyn, od nietolerancji pokarmowych po SIBO. Jeśli jednak nasilają się w rytmie cyklu i towarzyszą im bolesne miesiączki, warto pomyśleć o endometriozie i powiedzieć o tym lekarzowi.
Czy probiotyk pomoże na SIBO?
Nie zawsze. Zdania specjalistów są podzielone, a u części osób probiotyk w czasie przerostu nasila wzdęcia. Jeśli się go stosuje, to dobrany do rodzaju przerostu i zwykle po etapie leczenia, a nie w tym samym czasie co kuracja ziołowa.
Czy można leczyć SIBO samą dietą?
Dieta łagodzi objawy, ale rzadko usuwa przerost. Najlepsze efekty daje połączenie diety, leczenia przerostu, wsparcia pracy jelit i usunięcia przyczyny, która do przerostu doprowadziła.
Źródła
Ek M i wsp., Gastrointestinal symptoms among endometriosis patients: a case-cohort study. BMC Women’s Health 2015. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26272803/
Nabi MY i wsp., Endometriosis and irritable bowel syndrome: a systematic review and meta-analyses. Frontiers in Medicine 2022. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35957857/
Halfon P i wsp., High prevalence of small intestinal bacterial overgrowth and intestinal methanogen overgrowth in endometriosis patients: a case-control study. International Journal of Gynecology and Obstetrics 2025. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39959963/
Chedid V i wsp., Herbal therapy is equivalent to rifaximin for the treatment of small intestinal bacterial overgrowth. Global Advances in Health and Medicine 2014. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24891990/
Watrowski R i wsp., Low-FODMAP diet for gastrointestinal symptoms in endometriosis: a systematic review. Nutrients 2026. doi.org/10.3390/nu18132164
Szpunar-Radkowska H (red.), Żywienie, diagnostyka i leczenie w SIBO. PZWL 2023.
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.
